Ik voel mij soms net een schatzoeker - vrijwilligster Alice Jongbloed (Raerd)

Het bijzondere verhaal van de stinzenflora gaat eigenlijk over de vreugde voor de lente van vroegere bewoners van Friese pastorieën, notarishuizen, dokterswoningen en boerderijen. Deze adel versierde hun tuinen met kleurrijke bloemen uit de zuidelijke delen van Europa.

Exotische sierbloemen die het goed doen op de Friese kleigrond met de juiste voedingstoffen zoals fosfaat, kalium en kalk en een niet to hoog stikstofgehalte. Stinzenplanten heeft een Friese oorsprong, maar is inmiddels een bekend begrip bij de Nederlandse tuinliefhebbers. Stinze staat voor 'stenen huis': landhuizen die in de 15e - 17e eeuw met stenen werd versterkt.

Stinzenflora zijn vroegbloeiende bol- en knolgewassen, en wortelstokplanten op historische locaties.

Tekst

Douwe Gerlof Heeringa

Fotografie

Diversen, beeldbanken Bestemming Noardwest & Merk Fryslân

Delen

Laten we toegeven. De namen zijn altijd exotisch gebleven. Italiaanse aronskelk (Arum italicum Mill.), Haarlems klokkenspel (Saxifraga granulata L. 'Plena'), Knikkende vogelmelk (Ornithogalum nutans L.) of: Kievitsbloem (Fritillaria meleagris L.). Toch zijn de stinzenplanten (som lees je 'stinsenplanten') inmiddels een typisch Friese verschijning.

De oorsprong van de stinzenflora lligt bij de wat hogere lagen van laatmiddeleeuwse bevolking. Deze adel brachten hun buitenplaatsen en landgoederen direct na de winter in aanzien door de kleurrijke stinzenplanten. De vroegbloeiers zijn aan de hele waddenkust, dus ook in Duitsland, te vinden. Het bijzondere aan de stinzenflora is dat de bol- en knolgewassen eigenlijk uit zuidelijk Europe en Azië komen. Maar het goed doen tijden het Friese voorjaar.

Franse en Engelse idealen

Dat de tuin belangrijk was voor je woning (en je status) werd eind 18e eeuw begrepen door een groeiende groep notabelen en rijke boeren. Tuinen werden aangelegd en ingericht volgens een ideaal. Zo was de Franse tuin een strak ingerichte landschapsstijl van buxushaagjes, keurige parterres en geknipte hagen (denk maar aan de kasteeltuinen langs de Loire).

De tegenhanger was de Engelse tuin waar juist de verwildering van plantengroei werd toegestaan. Er waren (slingerende) wandelpaden, maar het ideaal van deze tuinarchitectuur was de natuurlijke schoonheid die men verder wilde perfectioneren. Juist de stinzenflora paste goed in deze Engelse opvatting. Om de plantengroei aan te moedigen voegde men veel kalkrijk puin toe. Gunstig is voor deze soorten.

Langs de Waddenkust vind je veel van deze Engselse landschapstuinen. Soms groot (geïntieerd door een burgergemeente), soms kleiner van formaat (particulier). Aanjagers en inspirators waren de tuinarchitecten (het was destijds al een heus beroep) Gerrit Vlaskamp en Lucas Pieter Roodbaard.

Friese tuininspirators

Lucas Pieter Roodbaard (1782 - 1851) was een Drent en pioneer in de tuininrichting in Noord-Nederland. Toen enkele steden hun stadswallen ontmantelden kwam er ruimte voor (nieuwe) stadsparken. Roodbaard werkte tot een jaar voor zijn dood aan zo'n 50 tuinen en parken. Zijn handtekening laat zich omschrijving als 'romantisch'. Veel ronde vormen, waterpartijen en het inpassen van theekoepels en/ of prieeëlen. Een van de bekendste werken van Roodbaard is de Leeuwarder Prinsentuin. Maar ook de Martenatuin in Franeker is van zijn hand.

De in Dokkum geboren Gerrit Vlaskamp (1834 - 1906) is een belangrijke opvolger van Roodbaard. Vlaskamp begon als tuinarchitect, maar ontwierp op latere leeftijd ook parken. In totaal zo'n 300 gedurende zijn werkzame leven. De stijl van Vlaskamp heeft te maken met kleurtegenstellingen en nieuwe, exotische planten. In 2014 was er in het Fries Museum een tentoonstelling om de bijna vergeten Vlaskamp de aandacht te geven die hij verdiende.

Ontdekking

Martenastate - Koarnjum


State, natuurcamping, landgoed en túnmanswente

Ontdekking

Park Jongemastate - Raerd


Een adelijk park achter een middeleeuwse poort

Ontdekking

Stinze Stiens


Voormalige dokterswoning met tuin ontworpen door Gerrit Vlaskamp

Ontdekking

Martenatuin - Franeker


Stadstuin ontworpen door Roodbaard

Ontdekking

Pastorie - Easterein


Wandeltuin met gracht ontworpen door Gerrit Vlaskamp

Ontdekking

Dekema State - Jelsum


Toegankelijke state met museum en theetuin

Bestel de inspiratiekaart
Stinzenflora in Friesland

Gerelateerd